ΤΗΣ ΠΙΤΑΣ

ΤΗΣ ΠΙΤΑΣ  - Σύρος - Ερμούπολη - Σχολιάζει ο Αντώνης Μοσχούτης
Σχολιάζει ο Αντώνης Μοσχούτης
 
Δεν μπορώ να θυμηθώ χρονικά από πότε, ξέρω όμως καλά πώς μου προέκυψε αυτή συνήθεια. Για την πάρτη μου, αναγνώστη μου, ο παλιός χρόνος φεύγει και ο νέος έρχεται μόλις το μαχαίρι χωθεί στην πρωτοχρονιάτικη πίτα και αρχίζουν τα κομμάτια της να μοιράζονται. Συνειδητοποίησα μετά από αρκετή μελέτη και παρατήρηση τη σημασία αυτής της τελετουργίας και τα αποτελέσματα που προκαλούνται.
 
Δεν είμαι σε θέση να ξεχωρίσω τον σημαντικότερο παράγοντα αυτής της διαδικασίας. Το μαχαίρι; Εκείνον που το κρατάει; Το μοίρασμα; Αυτή καθεαυτή την πίτα; Πάντως, είμαι βέβαιος πως δεν είναι το φλουρί.
 
Όλοι μας έχουμε κοινά βιώματα σχετικά με το έθιμο της κοπής της πρωτοχρονιάτικης πίτας και το τυχερό νόμισμα που αυτή κρύβει στα σπλάχνα της. Δεν είναι λιγοστές οι φορές που έπεσε στην αντίληψή μας πως η κοπή της είναι «στημένη». Από γονιό που θέλει να δώσει τη χαρά στο παιδί του πως είναι εκείνο που κέρδισε το φλουρί. Από φορέα ή ένωση προσώπων που μαστόρεψαν έτσι την κατάσταση για να «κάτσει» το νόμισμα σε κάποιον παράγοντα ή μεγαλόσχημο ή πολιτικό για να αποκτήσουν την εύνοιά του ή να του προσδώσουν την ταυτότητα του καλότυχου, του γουρλή.
 
Όπως και να χει, όμως, η κοπή και το μοίρασμα της πίτας έχουν εξαιρετική σημασία και μπορεί να δημιουργήσουν καταστάσεις ανεπιθύμητες. Μπορεί να φέρουν απογοήτευση, μπορεί να φέρουν ζήλια, ακόμη και να προκαλέσουν ρήξη μεταξύ αδελφών. Να δεις τι κόλπα χρησιμοποιούσε η θεια μου που είχε δυο παιδιά, να μαστορέψει έτσι την κατάσταση ώστε το φλουρί να πέσει μισό στο ένα και μισό στο άλλο. Όλα αυτά γιατί και εδώ μπαίνει η λέξη «κέρδος», με την μορφή της προσδοκίας μιας μελλοντικής τυχερής περιόδου σ’ αυτόν που θα πέσει το φλουρί.
 
Ελόγου μου, πάντως, γνωρίζω άτομα που κέρδισαν το πρωτοχρονιάτικο φλουρί και η χρονιά τους πήγε κακά, ψυχρά και ανάποδα. Λες και η όλη αρνητική ενέργεια των λοιπών εξαφάνισε τις ιδιότητες του τυχερού από το φλουρί.
 
Θυμάμαι τι είχε προκαλέσει στον λόχο η ενέργεια του μάγειρα να βάλει στην πρωτοχρονιάτικη πίτα τόσες δεκάρες όσοι ήταν και οι στρατιώτες του Λόχου. Μόνο εμφύλιο δεν είχαμε μιας και το δώρο του τυχερού ήταν τρεις μέρες άδεια. 
 
Μοναδική κοπή πίτας με όλους του παρόντες κερδισμένους μούλαχε στην κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας των κατηχητικών σχολείων της Έδεσσας, το 1980, όταν ο τότε Μητροπολίτης είχε την ιδέα να μοιραστούν κομμάτια ήδη τεμαχισμένης πίτας, που το καθένα τους είχε ένα πλαστικό κέρμα (μάρκα) με ένα αριθμό και μ’ αυτό όλα τα παιδιά κέρδιζαν ίσης αξίας δώρο-παιχνίδι. Πόσοι, όμως, έχουν τη δυνατότητα να μοιράζουν μια πίτα δίχως να αφήσουν κανένα στεναχωρημένο ή λυπημένο; Ξέρω, όμως, και ξέρετε κάποιους που ποτέ δεν λυπήθηκαν ή στεναχωρήθηκαν που δεν τους έπεσε το φλουρί …Αρκεί να έπεφτε στα παιδιά τους για να τα κάμει χαρούμενα.
Τέλος πάντων, η ουσία είναι πως η αφεντιά μου θεωρεί πως η κοπή και το μοίρασμα αυτής της πίτας σημαίνει το τέλος μιας περιόδου και την αρχή μιας άλλης. Ας επανέλθουμε, όμως, στη διαδικασία κοπής της πίτας και στους συμμετάσχοντες στη διαδικασία, άψυχους και έμψυχους.
 
Έχουμε λοιπόν:
α) το μαχαίρι,
β) τον …κόφτη (κακόηχη λέξη) ας τον πούμε τον επιμελούμενο της κοπής,
γ) το φλουρί, δηλαδή τους προσμένοντες το μοίρασμα της πίτας (συνάμα και αγωνιούντες τι θα τους κάτσει) και
δ) το βασικότερο και απαραίτητο την πίτα.  Γιατί σαν δεν υπάρχει πίτα, τι σημασία και τι ρόλο παίζουν όλα τ’ άλλα - θα μου πεις;
 
Θεωρώ αναγνώστη μου πως τον σπουδαιότερο και σημαντικότερο ρόλο στο μοίρασμα τον έχουν οι συμμετέχοντες. Η ψυχολογία τους και το πνεύμα τους.
Στις προσεχείς μέρες όλο και κάποια νέα πρωτοχρονιάτικη πίτα θα κοπεί, για να σημάνει το τέλος μιας χρονιάς και τον ερχομό μια άλλης. Σκέψου, σε παρακαλώ, ποια μπορεί να είναι οι προσδοκία για τους υπάρχοντες και αναμένοντες το μοίρασμα όταν ...
 
Τα συναισθήματα που κυριαρχούν είναι ντροπή, φόβος, ανησυχία, οργή, απογοήτευση, απαισιοδοξία και εκφράζουν κάθε ένα μας ενόψει της νέας αρχής, της νέας χρονιάς.  Όταν 63% από μας προσμένει τη νέα χρονιά με ανησυχία, το 47% με φόβο, το 29% με οργή, το 24% με ντροπή. Όταν μόνο το 12% εκφράζει το συναίσθημα της ελπίδας, μόνο το 1,6% το συναίσθημα της αυτοπεποίθησης, μόνο το 1,2% της περηφάνιας, μόνο το 0,7% της σιγουριάς.