Η Στέγη της πατρίδας της καρδιάς μας

Η Στέγη της πατρίδας της καρδιάς μας - Σύρος - Γράφει η Λίτσα Χαραλάμπους

Γράφει η Λίτσα Χαραλάμπους

 
«Η μνήμη όπου και να την αγγίξεις πονεί.»
Γιώργος Σεφέρης
 
ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ στις φωτογραφίες των προσφύγων το ένα δίπλα στο άλλο θαρρείς πως δάκρυζαν για τη δικαίωση τούτη. Να τους δοθεί δηλαδή, ένας ελάχιστος χώρος της ταυτότητάς τους ως μαρτυρία του βίαιου ξεριζωμού τους. Αυτού που τους ανάγκασε να μπουν στα σαπιοκάραβα του μισεμού.
 
ΤΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥΣ- ΑΝΑΜΕΣΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΑΥΤΗ ΤΟΥ ΛΑΤΡΕΥΤΟΥ ΜΟΥ ΠΑΤΕΡΑ Γεωργίου Δημητρίου Βόικου- πλαισίωναν σε όλο το χώρο συγκινητικά  θυμητάρια της αλησμόνητης πατρίδας.
 
ΚΕΝΤΙΔΙΑ, ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ, ξυλόγλυπτες πολυθρόνες, δαντελένια τραπεζομάντηλα,
ρούχα, κασέλες, κηροπήγια, πιατέλες, μπουκαλάκια με ποτηράκια του λικέρ, καντηλέρια, ξεχωριστά πορτατίφ και ακριβά έγγραφα, βιβλία, χαλιά, σπάνιες εικόνες και πίνακες ζωγραφικής.
 
ΌΛΑ ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΖΩΗΣ που αναζητούσαν Στέγη. Σταυροφόροι του νόστου, έγιναν οι τελευταίοι θησαυροί της Μικράς Ασίας στη μικρή Στέγη Μικρασιατικής Μνήμης που εγκαινιάστηκε στις 14 του μήνα της Γέννησης του Χριστού από το Σύλλογο Μικρασιατών Ερμούπολης- Σύρου στον ισόγειο χώρο του Πνευματικού Κέντρου Ερμούπολης.
 
ΑΝΕΚΤΙΜΗΤΑ ΚΕΙΜΗΛΙΑ- ζωντανή μαρτυρία και ασίγαστος λόγος των προσφύγων του 1922 που βρήκαν καταφύγιο από το Τούρκικο μαχαίρι στην Πόλη του Ερμή. Ένας χώρος "αναφορά μνήμης" (στο χθες με το σήμερα, στην μέθεξη των δεξιοτήτων των προγόνων και των απογόνων) με σκοπό την κάθαρση.
 
ΝΑ ΘΥΜΙΖΟΥΝ ΣΤΟΥΣ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΟΥΣ και να διδάσκουν τους νέους ότι η Σύρος μετά τα γεγονότα της μικρασιατικής καταστροφής δέχτηκε 8.700 πρόσφυγες και όσοι έμειναν δημιούργησαν οικισμούς και ενσωματώθηκαν απόλυτα με τον τόπο φιλοξενίας τους.
 
ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΡΜΟΥΠΟΛΗ ελάχιστα πράγματα θυμίζουν πως το νησί ήταν κάποτε τόπος υποδοχής ενός τόσο μεγάλου αριθμού προσφύγων.
 
ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΑΓΑΛΜΑ - στην περιοχή Ξηροκάμπου- "Μικρασιατικής Μνήμης» με την μάνα να κρατά αγκαλιά το βρέφος της και δίπλα της συμβολικά ο στρατιώτης με τον ιερωμένο, τίποτε άλλο δε θυμίζει τα γεγονότα της Μικρασιατικής Καταστροφής.
 
ΌΜΩΣ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ εδώ και 8 χρόνια με πολυσχιδή δράση, διασώζεται ό,τι έχει απομείνει από αυτές τις μνήμες. Έτσι γίνεται μια προσπάθεια προβολής του ελληνικού πολιτισμού της πατρώας γης μέσα από διάφορες εκδηλώσεις με σημείο αναφοράς και την έκδοση του ετήσιου ημερολογίου το οποίο με την θεματολογία του προβάλλει χαρακτηριστικά
στοιχεία του λαμπρού πολιτισμού και των Ελληνικών ηθών.
 
ΑΥΤΗ Η ΣΤΕΓΗ λοιπόν κρατά τη σεμνή υπογραφή των προσφύγων και των απογόνων τους, σε έναν κόσμο που οι νέες απόψεις εκπαιδευτικών «συνωστίζονται» στις προκυμαίες της λησμονιάς.
 
Ο ΠΡΩΤΟΣ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ που ήταν η δημιουργία ιδιόκτητου χώρου Μικρασιατικής Μνήμης, στην περιοχή του Ξηροκάμπου, εκεί που στεγάστηκαν πολλοί απ’ αυτούς τους πρώτους πρόσφυγες της Μικρασίας, με σκοπό τη συγκέντρωση, συντήρηση, διαφύλαξη και προβολή των στοιχείων της Μικρασιατικής πολιτιστικής κληρονομιάς που οι πρόσφυγες μετέφεραν στη Σύρο και η φιλοτέχνηση μνημείου Μικρασιατικής Μνήμης, με την ίδρυση αυτής της Στέγης έγινε εν μέρει πραγματικότητα. Πάντα θα υπάρχει ο στόχος ενός ιδιόκτητου άνετου χώρου. Αλλά η αρχή είναι το ήμισυ του παντός.
 
ΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ αυτά έγιναν αφορμή για μια ποιοτική παρουσίαση του ιστορικού των προσφύγων στη Σύρο στο θέατρο Απόλλων για να κρατούνται ζωντανές οι εικόνες με τους ανθρώπους αυτούς που έφτασαν στο λιμάνι ρακένδυτοι και ας είχαν γνωρίσει την άνετη ζωή. Πού στήνονταν στην ουρά για ένα κομμάτι  ψωμί και ας υπήρξαν ευκατάστατοι.
 
ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΗΣΜΟΝΟΥΜΕ  ότι οι πρόσφυγες ήταν για πολλούς-σε άλλα μέρη-ανεπιθύμητοι στην λεηλατημένη Ελλάδα του 1922 και αντιμετωπίστηκαν για χρόνια με προκατάληψη παρότι ήταν ομόγλωσσοι και ομόθρησκοι και παρότι οι ελληνικές κυβερνήσεις είχαν απόλυτα την ευθύνη για την προσφυγιά τους. Και ήταν άνθρωποι που είδαν τους δικούς
τους να σφάζονται, να βιάζονται, να καταδιώκονται..
 
Η ΣΥΡΟΣ, ευτυχώς, τους αγκάλιασε και οι ελληνικές καταβολές τους τούς επέτρεψαν να σταθούν όρθιοι, να εργαστούν πολύ σκληρά και να πλουτίσουν στη νέα τους πατρίδα στην οποία μετέφεραν τις παραδόσεις, τις ικανότητές τους, τον πολιτισμό τους έτσι ώστε να αφήσουν ανεξίτηλη τη σφραγίδα τους στην- σε όλες τις εκφάνσεις- ανάπτυξη του τόπου μας.
 
ΌΛΑ ΑΥΤΑ ΟΦΕΙΛΟΥΜΕ να μνημονεύουμε ιδιαίτερα τώρα που η Ελλάδα ζει νέο κύμα προσφύγων για να εμπεδώνουμε ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται παίζοντας πάλι ανεξήγητα παιχνίδια με επίμαχο σημείο το προσφυγικό. «Ο χρόνος είναι παιδί που παίζει πεσσούς (είδος «ζαριών» στην αρχαιότητα) και το παιδί είναι βασιλιάς» (Αἰὼ ν παῖς ἐστί παίζων, πεσσεύων• παιδὸς ἡ βασιληίη), έλεγε ο αινιγματικός Ηράκλειτος.
 
ΗΤΑΝ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΗ η προσέλευση του κόσμου στο θέατρο Απόλλων. Οι άνθρωποι «κρέμονταν» από τα θεωρεία για να μη χάσουν λέξη από όσα ακούστηκαν στην τεκμηριωμένη ομιλία του προέδρου του συλλόγου Νίκου Λειβαδάρα τον οποίο πλαισίωσαν απόγονοι των Μικρασιατών, Πόντιοι, και φίλοι που διάβασαν κείμενα από μαρτυρίες προσφύγων.
 
 
ΕΚΕΙ ΕΓΙΝΕ «ΚΑΛΕΣΜΑ ΨΥΧΩΝ» και ήταν ανατριχιαστικές οι φωτογραφίες του Νικόλα από το Αϊβαλί, του Γιώργου από τη Σμύρνη, του Χρήστου από τη Σπάρτη, της Αναστασίας από το Τσεσμέ, του Κωνσταντή από τα Μοσχονήσια, της Γιωργίτσας από το Αϊδίνι, του Δημητρού
από τη Μάκρη…
 
ΚΑΙ ΜΕΤΑ από την άφιξη των προσφύγων περνούσαν μέσα από την οθόνη οι φωτογραφίες από το Μητρώο τους. Και να η οικογένεια Μουρομουστάκη, η οικογένεια Συκουτρή, η οικογένεια Κίκιλη, η οικογένεια Τσαούσογλου, η οικογένεια του αείμνηστου παππού μου Δημητρίου Γεωργίου Βόικου, η οικογένεια Χατζηγεωργίου, κλπ. οι φωτογραφίες τους μέσω των αναζητήσεων του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού και η αίθουσα να σείεται από το παράπονο: «..Δεν έχω σπίτι πίσω για ναρθώ/ ούτε κρεβάτι για να κοιμηθώ/ δεν έχω δρόμο ούτε γειτονιά/ να περπατήσω μια πρωτομαγιά/….
 
ΜΕ ΔΑΚΡΥΑ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ οι θεατές παρακολουθούσαν τον ξεριζωμό και τον αγώνα αυτών των ανθρώπων να ξαναχτίσουν τις ζωές τους από το μηδέν.
 
ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΛΟΓΙΑ για να περιγράψει κανείς τον αγώνα που έκανε ο Νίκος Λειβαδάρας προκειμένου το όραμά του αυτό να γίνει πραγματικότητα αρχής γενομένης από την εξεύρεση του χώρου, την αποπεράτωσή του μέχρι και την τοποθέτηση του τελευταίου ενθυμήματος
μιας και το μεγαλύτερο μέρος αυτών του ανήκει.
 
ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΛΟΓΙΑ για να περιγραφεί η γενναιοδωρία καρδιάς της Δέσποινας Παρασκευαΐδου, του Μπάμπη Λαζάρογλου και του Αθανάσιου Μαρτίνου αφού χωρίς την οικονομική τους στήριξη δε θα γινόταν πραγματικότητα η «Στέγη».
 
ΤΙ ΝΑ ΠΕΙ ΚΑΝΕΙΣ για την ευγένεια συναισθημάτων όλων όσοι προσέφεραν από αυτό που ο καθένας μπορούσε να δώσει αφού κάποιοι ακόμη και ταξίδεψαν γι’ αυτό το σκοπό!
 
ΠΩΣ ΝΑ ΜΗΝ ΑΝΑΦΕΡΘΕΙ η πλουσιοπάροχη χειρονομία του γνωστού συλλέκτη Κώστα Ιωαννίδη ο οποίος- στη μνήμη των εκ Κωνσταντινουπόλεως γονέων του- δώρισε τεράστιο πίνακα ζωγραφικής με τον συμβολικό τίτλο "Θρήνος" του Πάνου Τζωρτζίνη.
 
ΜΑΖΙ ΜΕ ΟΛΟΥΣ αυτούς και εκείνοι που προσέφεραν εκθέματα
 
Η ΣΤΕΓΗ έγινε αιτία για να αποδείξουμε όλοι μαζί ότι αυτός είναι ο δικός μας πολιτισμός, η δική μας φρόνηση, η δική μας προίκα.
 
 
«ΔΕ ΖΕΙ ΧΩΡΙΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΨΥΧΗ». Ο Παλαμικός στίχος, παραμένει επίμονος σύντροφος του ατέλειωτου πηγαιμού κάθε ψυχής ανήσυχης. Επώδυνος στο άκουσμά του για όσους χάνουν τον ανεκτίμητο προσδιορισμό τους, την Πατρίδα τους και τελικά την πεμπτουσία της ταυτότητάς τους.
 
ΑΓΑΛΛΙΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΓΜΑ της ζωής όσων διπλομαντάλωσαν τα άγια ενθύμια των προγόνων τους στην ψυχή τους και από ξεχασμένα τα μετέβαλαν σε αξιομνημόνευτα.
 
ΚΑΙ ΟΙ ΔΙΚΕΣ ΜΑΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ στα σεπτά χώματα της Μικρασίας, ποτέ δεν πέθαναν μέσα μας. Πάντα μένουν αλύτρωτες.
 
ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΦΥΓΟΥΠΟΛΗ ΕΡΜΟΥΠΟΛΗ εμείς οι Μικρασιάτες «κλείνομε το γόνυ» στις πένθιμες θύμησες των παππούδων και πατέρων μας και ό,τι κατάφεραν με δυσκολία και σεβασμό να φέρουν από τα παράλια της Σμύρνης μέσα από την κλαγγή του πιο ειδεχθούς εγκλήματος.
 
ΤΟ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΑΜΕ σε ένα καλαίσθητο χώρο για να θυμόμαστε και να μη ξεχάσουμε ποτέ.
 
ΟΠΩΣ λέει ο Κώστας Ουράνης ... «Δενπέθανες. Αδιάφορο οι μήνες κι αν περνάνε: τότε οι νεκροί πεθαίνουνε, όταν τους λησμονάνε!»