Η ζωή του Θεόφιλου Καΐρη ως πρότυπο για τις επόμενες γενιές

Η ζωή του Θεόφιλου Καΐρη ως πρότυπο για τις επόμενες γενιές - Σύρος - Γράφει ο Παναγιώτης Κουλουμπής -  Δεύτερο Μέρος

Γράφει ο Παναγιώτης Κουλουμπής -  Δεύτερο Μέρος

 
Ο Θεόφιλος Καΐρης γεννήθηκε στην Άνδρο, στις 19 Οκτωβρίου 1784, από επιφανή οικογένεια του νησιού. Γονείς του ήταν ο πρόκριτος Νικόλαος Καΐρης και η Αναστασία Καμπανάκη. Είχε τρεις αδελφούς, τους μετέπειτα μοναχούς Ευγένιο και Ιωασάφ, και τον Δημήτριο καθώς και τρεις αδελφές, τη Μαρία, τη Λασκαρώ και την Ευανθία, η οποία εξελλίχθηκε σε μια από τις σπουδαιότερες Έλληνιδες διαφωτίστριες, επαναστάτριες του πνεύματος και η πρώτη γυναίκα που εξέφρασε φεμινιστικά δικαιώματα σε μια εποχή που ο σκοταδισμός και ο τρόμος κυριαρχούσαν στην ζωή των ανθρώπων
 
Ο Θεόφιλος από μικρή ηλικία αναπτύσσει ένα σοβαρό και περισπούδαστο χαρακτήρα. Ακόμα και όταν εκφραζόταν, μιλούσε σαν ενήλικος. Σε ηλικία επτά ετών σώζει ένα παιδί από πνιγμό με κίνδυνο της ζωής του.
 
Τα πρώτα γράμματα του είναι στη Σχολή του Κάτω Κάστρου της Άνδρου. Στη συνέχεια, το 1794, μεταβαίνει στις Κυδωνίες (Αϊβαλί) της Μικράς Ασίας και εκεί, στο νέο ιδρυθέν «Ελληνομουσείον» και στην Ακαδημία των Κυδωνιών (1802), ο Καΐρης σπουδάζει Φιλολογία και Φιλοσοφία από τον Γρηγόριο Σαράφη και Μαθηματικά και Φυσικές επιστήμες από τον περίφημο διδάσκαλο της εποχής Βενιαμίν τον Λέσβιο.
 
Το ανήσυχο πνεύμα του Καΐρη τον οδηγεί από τις σπουδές του στις Κυδωνίες στην Πάτμο, όπου εκεί συνεχίζει στην ακμάζουσα τότε «Πατμιάδα Σχολή», με καθηγητή τον Δανιήλ Κεραμέα. Δεν παραλείπει να μαθητεύσει και στην, επίσης σημαντική, «Σχολή» της Χίου, όπου δίδασκαν ο Αθανάσιος Πάριος και ο Δωρόθεος Πρώιος.
 
Έρχεται πλέον η ώρα να ταξιδέψει στην Ευρώπη για τη συνέχιση των σπουδών του, προκειμένου να γνωρίσει τις νέες επιστημονικές κατακτήσεις και τις νέες φιλοσοφικές ιδέες που κυκλοφορούν εκεί. Αρχικά διέμεινε στην Ελβετία, όπου μελέτησε την οργάνωση των διδακτηρίων του μεγάλου παιδαγωγού Πεσταλότσι.
 
Στη συνέχεια, από το 1803 έως το 1807 σπουδάζει στην Ιταλία, στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, Φιλοσοφία και Φυσικομαθηματικές Επιστήμες. Παρακολουθεί επίσης και μαθήματα Φυσιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου, με συμφοιτητή τον μετέπειτα πρωθυπουργό Ιωάννη Κωλέττη.
 
Από την Ιταλία μεταβαίνει στο Παρίσι, όπου κυριαρχεί η πνευματική κίνηση, η οποία έχει προκύψει από την Γαλλική Επανάσταση. Εκεί, ο Καΐρης αφοσιώνεται στην μάθηση διάφορων φιλοσοφικών μελετών. Εκεί γνωρίζει και τον Αδαμάντιο Κοραή, με τον οποίον αναπτύσσουν μία σχέση γιου προς πατέρα.
 
Κάπου εκεί του ζητούν οι Κυδωνιείς να πάει στην πόλη των για να αντικαταστήσει στην καθηγεσία της «Σχολής», τον Βενιαμίν τον Λέσβιο, ο οποίος είναι υποχρεωμένος να αποχωρήσει για λόγους υγείας. Ο Καΐρης όμως δεν αποδέχεται την πρόσκληση αυτή, προκειμένου να συνεχίσει τις σπουδές του, αλλά όταν τον Ιούλιο του 1810 επαναδιατυπώνουν το αίτημα αυτό, αναχωρεί αμέσως απ' το Παρίσι για τις Κυδωνίες.
 
Ο νεαρός Καΐρης είχε ήδη αποκτήσει τόση φήμη ώστε, ενώ μόλις είχε προφθάσει να μεταβεί στις Κυδωνίες, του απευθύνεται θερμή πρόσκληση εκ μέρους της «Ευαγγελικής Σχολής» της Σμύρνης να πάει να διδάξει σ' αυτήν, στην οποία άλλοτε είχε μαθητεύσει κι ο Κοραής. Μάλιστα,στέλνουν επιστολές προς τον θείο του, τον Σωφρόνιο Καμπανάκη, καθώς και τους διδασκάλους των Κυδωνιών, παρακαλώντας τους να πείσουν τον Καΐρη να πάει στη Σμύρνη. Τον χαρακτηρίζουν «άνδρα αρετή και παιδεία κεκοσμημένον», «φιλόσοφον και θαυμαστήν κορυφήν».
 
Το 1814 αρχίζει το λαμπρό εκπαιδευτικό και πολιτιστικό του έργο. Εμπλούτισε, βοηθούμενος από τον Αδαμάντιο Κοραή, τη βιβλιοθήκη της Ακαδημίας με ελληνικά και ξένα συγγράμματα και την εφοδίασε με όργανα Φυσικής, Χημείας, Αστρονομίας και Γεωγραφίας. Η φυσική ευγλωττία του, το ανεπιτήδευτο ύφος, ο πειστικός τρόπος με τον οποίον δίδασκε, καθώς και η χρίση παραδειγμάτων της καθημερινής ζωής, καθιστούν μοναδικό τον τρόπο διδασκαλίας του.
 
Ο Καΐρης είναι ένα δυσθεώρητο μέγεθος, ηθικού, συγκροτημένου και μορφωμένου ανθρώπου για την εποχή του (ίσως και για την δική μας), έχοντας μία όσο το δυνατόν πληρέστερη κατάρτιση και μιλώντας αρχαία ελληνικά, λατινικά, ιταλικά, γαλλικά, γερμανικά και αγγλικά.
Ενδιαφέρθηκε και για την Αρχαιολογία, και οι έρευνές του οδήγησαν σε σημαντικές ανακαλύψεις στην γενέτειρά του. Ασχολήθηκε με τη Βοτανολογία και καταχώρησε σε καταλόγους πολλά από τα φυτά του τόπου του καταγράφοντας συγχρόνως τις φαρμακευτικές τους ιδιότητες.