Η ιστορία του Δημοτικού Ρολογιού της Ερμούπολης

Η ιστορία του Δημοτικού Ρολογιού της Ερμούπολης - Σύρος - Κυκλάδες -Ιστορική έρευνα από τον Παναγιώτη Κουλουμπή
Ιστορική έρευνα από τον Παναγιώτη Κουλουμπή
 
Το Δημοτικό Ρολόι της Ερμούπολης, που βρίσκεται στο προαύλιο του 1ου Δημοτικού Σχολείου, κατασκευάστηκε το 1861. Τα χρήματα για την ανέγερσή του, τα είχε δωρίσει ο τότε βουλευτής Κωνσταντίνος Π. Πλατύς (εκλέχτηκε τις περιόδους 1853-1856, 1859-1860, Β΄ Εθν. Συν. (1862), 1865 -1868, 1868-1869, 1872-1874).
 
Η τοπική εφημερίδα «ΑΣΤΗΡ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ», αριθμός φύλλου 216, Ερμούπολις, 3 Ιουνίου 1861, σημειώνει μεταξύ άλλων:
«Ουδείς αμφέβαλε ότι ο αξιότιμος πρώην βουλευτής μας κ. Κωνστ. Πλατύς ήθελε πραγματοποιήσει την υποσχεθείσαν εις την Ερμούπολιν δωρεάν μεγάλου ωρολογίου, διότι ο κ. Πλατύς γιγνώσκει, ότι υπολήπτεται παρά των Ερμουπολιτών και, αν απέτυχεν εις τας έσχατας βουλευτικάς εκλογάς, η αποτυχία του άλλην έχει αφορμήν ή την μη εμπιστοσύνη των συμπολιτών μας προς τον Κ. Πλατύν. Το ωρολόγιο επεβιβάσθη εν Τεργέστη επί του Ελλ. Βρικίου του πλοιάρχου Παπαγγελή και φθάνει κατ’ αυτάς. Ο τόπος έχει αφορμάς να συγνωμονή προς τον Κ. Πλατύν ουχί δια την δωρεάν ταύτην μόνην, αλλά και δια πολλάς εκδουλεύσεις τας οποίας
προθύμως τω προσέφερεν ως βουλευτής και ως πολίτης ακόμη».
 
Ο πύργος ήτανε αρκετά υψηλός για να φαίνεται το ρολόι από μακριά, αλλά και για να κρεμιούνται τα βαρίδια που δίνανε την κίνηση στους δείκτες και στα σήμαντρα. Χτύπαγε μια φορά για το 1 τέταρτο, 2 φορές για τα δύο τέταρτα, 3 φορές για τα τρία τέταρτα. Τις ώρες τις χτύπαγε κανονικά, π.χ., για τη μία παρά τέταρτο (12.45) χτύπαγε 12 φορές και μετά από μια πολύ μικρή διακοπή χτύπαγε τρεις φορές. Μετά από ένα τέταρτο, που η ώρα ήταν μία ακριβώς, τότε χτυπούσε μια φορά.
 
Παρακάτω ακολουθεί ένα απόσπασμα της συνέντευξης που είχε δώσει ο Κώστας Καραγεώργης στον Δημήτρη Χάλαρη: «Λίγα χρόνια πριν από τον πόλεμο, το παρέλαβε η γνωστή μας κακομοιριά, κάποια Δημοτική Αρχή το εμπολίτησε και το εκμοντέρνισε … Ο Δήμος, αφού το πήρε, το ‘κανε φωτεινό και άχρηστο, αντικαθιστώντας το με καινούργιο μηχανισμό, το δε παλιό το πέταξε στα σκουπίδια, όπως έκανε και με την μαρμάρινη επιγραφή του Λυκείου Ευαγγελισμός, όπου φοίτησε ο Σουρής, ο Βικέλας κι ο Ροΐδης. Μια από αυτές τις πλάκες ευτυχώς βρέθηκε. Έτσι έκανε και με την προτομή του Κεχαγιά και τόσων άλλων…».
 
Ο εξαιρετικός μηχανισμός του κατασκευάστηκε αποκλειστικά για το συγκεκριμένο ρολόι από τον διάσημο Γερμανό ωρολογοποιό Mannharell στο Μόναχο και μετά εγκαταστάθηκε στη θέση που είναι σήμερα από ειδικούς Γερμανούς τεχνίτες.
 
Το ρολόι ήταν κουρδιστό, γι’ αυτό κάποιος έπρεπε να ανεβαίνει πάνω και να το κουρδίζει. Ένας από αυτούς ήταν ο γνωστός Συριανός ωρολογοποιός Φακορέλης.
 
Στην εποχή που φτιάχτηκε το ρολόι, επί Καποδίστρια δηλαδή, φαίνεται πως στην Ελλάδα υπήρχαν ρολόγια αλλά δεν υπήρχανε πολλοί ρολογάδες. Έτσι, υπάρχουν αναφορές ότι ο Κυβερνήτης έστειλε στην Γενεύη κάποιον Γαλακτίωνα για να σπουδάσει την τέχνη της ωρολογοποιίας, έτσι ώστε να ελέγχει τη λειτουργία του ρολογιού στην Ερμούπολη.
 
Το 1941, το Δημοτικό Ρολόι καταστράφηκε από βομβαρδισμό αλλά αποκαταστάθηκε το 1949 στο αρχικό του σχέδιο από τον τότε δήμαρχο Ε.Σ. Ξοχάκη. Ωστόσο, ο παλιός μηχανισμός αλλάχτηκε, χωρίς να ξέρουμε τίποτε άλλο για την τύχη του.
 
Στα νεότερα χρόνια, ο Στάθης Μπαρμπούνης κούρδιζε και συντηρούσε το ρολόι, όταν, όμως, χαλούσε, το επισκεύαζε ο Θόδωρος Δροσινός. Επισκευή του πύργου έγινε και κατά την περίοδο που Δήμαρχος Ερμουπόλεως ήταν ο Γιάννης Μανούσος (1978-1982).
 
Η αλήθεια, πάντως, είναι ότι, σε άλλες πόλεις της Ελλάδας, τα αντίστοιχα Δημοτικά Ρολόγια αποτελούν πόλο έλξης επισκεπτών ή ακόμα και το σήμα κατατεθέν των πόλεων αυτών (βλ. Πόρος, Πρέβεζα, Ρόδος, Αλεξανδρούπολη) και προβάλλονται από τις τοπικές κοινωνίες σαν μία σημαντική τουριστική ατραξιόν.
 
Στην Ερμούπολη, πιθανώς να μην έχουμε αξιοποιήσει στον βαθμό που μπορούσαμε το εκλεκτό αυτό αριστούργημα που υπάρχει στην πόλη, ίσως γιατί αυτοί που αναλαμβάνουν τις τύχες του νησιού δεν γνωρίζουν τόσο καλά την ιστορία του νησιού που καλούνται να υπηρετήσουν.